Dit voorjaar start de bouw van de nieuwe vogelkijkhut op de dijk bij de Prosperpolder. De hut biedt vrij uitzicht op het Hedwige-Prospergebied en vormt straks een toegankelijke plek voor vogelaars, wandelaars, gezinnen en educatieve groepen. Architect Joris Van Reusel vertelt over zijn ontwerpkeuzes en hoe vanaf de eerste ideeën rekening is gehouden met natuur en omgeving. 

Het ontwerp

Vanaf de eerste ontwerpfase zijn verschillende richtingen verkend. Zo is er gekeken naar een variant met meerdere verdiepingen, waarmee bezoekers hoger boven het landschap zouden uitkomen. Dat idee bleek bij nadere beschouwing minder logisch. “In zo’n open landschap maakt twee meter hoogte nauwelijks verschil voor het uitzicht”, legt Van Reusel uit. Bovendien brengen meerdere niveaus extra beweging en trillingen met zich mee, wat storend kan zijn bij het gebruik van telescopen en camera’s. 

Uiteindelijk is gekozen voor een horizontaal ontwerp: een lange, lage vorm die parallel aan de dijk ligt. De hut krijgt het karakter van een landschapsschuur of heeft zelfs iets weg van een aangemeerd schip. Door laag te blijven voegt het gebouw zich in de weidsheid van het gebied, zonder de horizon te doorbreken. 

Meerdere ruimtes voor verschillende gebruikers

De nieuwe vogelkijkhut is op een doordachte wijze ontworpen, zodat verschillende vormen van natuurbeleving samenkomen. Er worden diverse ruimtes naast elkaar ingericht, elk met een eigen karakter. Aan de ene zijde opent zich een breed panorama over het Hedwige-Prospergebied met beperkte beschutting. Hier hebben vogeltellers en liefhebbers met hun telescoop vrij zicht op het uitgestrekte landschap. Daarnaast komen er ruimtes waar bezoekers meer beschut zijn tegen de wind. Centraal bevindt zich een afsluitbare ruimte die geschikt is voor schoolgroepen of rondleidingen. De zuidkant is meer gericht op recreanten en hier is dan ook een beschut gedeelte met glas dat extra comfort biedt op koude of winderige dagen. “Door deze slimme zonering ontstaat  een plek waar iedereen zich welkom voelt”, aldus Van Reusel. “De fanatieke vogelteller, maar ook het gezin dat even komt genieten van het uitzicht.” 
 
Daarnaast is veel aandacht besteed aan gebruiksgemak. Langs de uitkijkzijde loopt een brede leunplank waarop veldgidsen, camera’s en telescopen stevig kunnen rusten. De speciaal ontworpen zitblokken nodigen uit om half zittend, half leunend urenlang te observeren. En wie zelf geen verrekijker of telescoop bij zich heeft, kan gebruikmaken van een van de twee vaste telescopen die permanent zijn opgesteld. Zo wordt het gebied voor iedereen toegankelijk, van toevallige passant tot doorgewinterde vogelkenner. 

Toegankelijkheid was vanaf het begin een belangrijk uitgangspunt. De hut komt op palen te staan, maar het vloerniveau ligt gelijk met de dijk. Via twee bruggetjes en een lichte hellingbaan is het gebouw eenvoudig bereikbaar, ook voor rolstoelgebruikers of mensen die minder goed ter been zijn. Binnen is op meerdere plekken ruimte gereserveerd waar een rolstoel onder de leunplank kan aansluiten. Zo kunnen bezoekers naast elkaar zitten en samen van het uitzicht genieten. 

Duurzaam en circulair bouwen

De nieuwe vogelkijkhut wordt grotendeels gebouwd met gerecycled hardhout. Aannemer Van Hese is specialist in circulair bouwen en werkt al jaren met hout dat vrijkomt uit oude steigers, sluisdeuren en havenpalen. 
 
Het hout is robuust, bestand tegen weer en wind en hoeft niet geschilderd of chemisch behandeld te worden. Dat beperkt het onderhoud en voorkomt het gebruik van schadelijke middelen in dit kwetsbare natuurgebied. Opvallend is dat juist de meest verweerde delen van het hout worden ingezet voor de gevelbekleding. Waar deze stukken normaal gesproken worden vernietigd, blijken ze hier van grote waarde. Door jarenlange blootstelling aan water en zeeworm zijn natuurlijke perforaties ontstaan. De kleine holtes en kieren vormen ideale schuilplaatsen voor insecten en andere kleine organismen. 
 
Voor het dak wordt een rubberen afwerking gebruikt met daarop een zogenoemd groen-bruin natuurdek. Hiervoor wordt grond gebruikt die vrijkomt bij de bouw van de hut. Daarnaast wordt geëxperimenteerd met grovere steenslag die warmte vasthoudt en insecten aantrekt. Waar glas wordt toegepast, krijgt het een subtiele print om vogelbotsingen te voorkomen. Zo wordt ook in materiaalgebruik en detaillering consequent gekozen voor een natuurinclusieve aanpak. 

Natuurinclusief ontwerp

De vogelkijkhut is niet alleen een plek om natuur te beleven, maar wordt zelf onderdeel van het ecosysteem. In het ontwerp is bewust ruimte gemaakt voor soorten die in dit landschap leven. Het open dak en de houten constructie bieden nestgelegenheid voor boerenzwaluwen. Extra houten dwarsbalken en kleine aanhechtingspunten helpen hen bij het bouwen van nesten. Ook voor andere vogelsoorten worden aanvullende nestmogelijkheden voorzien. 
 
Daarnaast vormen insecten een essentiële schakel in het ecosysteem, omdat zij als voedsel dienen voor vogels en vleermuizen. Daarom worden op de houten palen bewust perforaties aangebracht. De kleine gaatjes bieden insecten een plek om eitjes te leggen en zich te ontwikkelen.  
 
Onder de vloer wordt bovendien een beschutte ruimte gecreëerd, met een grotachtig effect. Deze plekken kunnen dienen als schuil- of rustplaats voor vleermuizen en andere kleine dieren. Op die manier draagt de hut bij aan nestgelegenheid, voedselvoorziening én beschutting in een winderig en open gebied.

Bouwplanning met oog voor vogels

Het Hedwige-Prospergebied is een cruciale tussenstop voor duizenden trekvogels. Tijdens voor- en najaar strijken hier grote groepen neer om voedsel te zoeken, op krachten te komen en hun lange reis voort te zetten. “Juist in die perioden is rust in het gebied van levensbelang”, aldus Van Reusel. “Daarom is in samenspraak met diverse natuurorganisaties besloten om de bouw in te plannen vanaf maart tot en met juni.”

De visualisaties in dit artikel zijn gemaakt door HOP.office.architects door Joris Van Reusel i.s.m. Ruben Neves en Van Hese Bouw