Levende en vruchtbare landbouwbodems, met die ambitie startte Grenspark Groot Saeftinghe in 2024 een regionaal composteringsproject. Samen met Vlaamse en Nederlandse landbouwers, onderzoekers en natuurbeheerders wordt gewerkt aan een keten waarin boeren zelf hoogwaardige compost produceren op basis van lokale biomassastromen, zoals berm- en slootmaaisel, snoeihout en natuurgras. Ondanks de voordelen is boerderijcompostering nog geen vanzelfsprekendheid: het vraagt kennis, tijd, regelgeving, structuur en de juiste apparatuur.

Hoeve De Streep: een bedrijf met geschiedenis én toekomst

Een van de deelnemende bedrijven is Hoeve De Streep, gelegen aan de Polderdijk, waar Pieter Serrarens samen met zijn vrouw Nicolle en hun drie zonen woont en werkt. Het gemengd bedrijf – met akkerbouw en vleesvee van het Belgisch Wit-Blauw en het Franse Parthenais – kent een rijke geschiedenis. Waar nu stalmest en compost worden verwerkt, stond vroeger de manège van de familie Vinke. Na zijn studie aan de agrarische hogeschool in Den Bosch keerde Pieter terug naar zijn ouderlijk huis in de polder. Op de akkers worden tarwe, aardappelen, wintergerst, luzerne, bruine bonen en voederbieten geteeld. Het vee graast in natuurgebied De Grote Putting bij Hengstdijk. In het najaar keren ze terug naar de stal om te kalven.

Kringlopen sluiten op het erf

Hoeve De Streep is volop in ontwikkeling richting natuurinclusieve en circulaire landbouw. “We waren al bezig met dunner inzaaien, waardoor gewassen sterker groeien en minder vatbaar zijn voor ziektes, hagen en keverbanken aanleggen, een waterput in de wei, en we planten binnenkort ook verschillende rassen fruitbomen,” vertelt Pieter. “Alles om meer biodiversiteit te creëren en minder afhankelijk te worden van gewasbescherming. Een gezonde bodem en gezond vee staat meer centraal. ”Duurzame kringlopen sluiten hoort daar vanzelfsprekend bij. Zo worden bruine bonen die niet geschikt zijn voor menselijke consumptie door Pieter in de schuur gekookt en gevoerd aan de koeien. “Het is een eiwitrijk gewas,” legt hij uit. “Zo zorgt een afgekeurde boon alsnog voor hoogwaardig vlees”.

Samenwerken aan een regionale compostketen

Ook boerderijcompostering past perfect in deze circulaire bedrijfsvoering. Bij het composteringsproject zijn zo’n twintig boeren betrokken, die niet alleen van elkaar leren, maar vooral ook samenwerken. Als collectief zijn ze slagvaardiger en beter in staat om structurele afspraken te maken met bijvoorbeeld terreinbeheerders en het waterschap. Samen met onderzoeksbureau ILVO wordt bovendien onderzocht hoe een regionale compostketen eruit kan zien. Binnen het pilotproject composteert elke landbouwer op zijn eigen erf met eigen materiaal. Pieter gebruikt bijvoorbeeld strostalmest van zijn koeien, maaisel uit de polder en hooi dat door het giftige jacobskruiskruid niet geschikt is voor vee.

Uitdagingen: structuur, kennis en economische haalbaarheid

Toch is boerderijcompostering geen eenvoudige stap. “Naast de mestwetgeving is de grootste uitdaging structuur brengen in het composteren,” vertelt Pieter. “Wanneer draai je een hoop om? Hoe meng je het juiste materiaal? Hoe houd je de kwaliteit constant? Daarnaast moet het economisch haalbaar zijn: je hebt mensen, tijd, voldoende materiaal ende juiste machines nodig. Ook het transport is een belangrijke kostenpost. We zijn nog volop aan het experimenteren en leren, maar ik geloof dat deze samenwerking de toekomst is. Je hebt zo als boer meer invloed op de kwaliteit.”

Bodemverbetering: duidelijk merkbaar

Ondanks de pioniersfase ziet Pieter nu al duidelijke verbeteringen. “Na twee jaar merken we dat de bodemkwaliteit vooruitgaat,” zegt hij. “We hebben minder kunstmest nodig en de grond leeft meer. Natuurlijk heeft een bodem tijd nodig. Je investeert jaren vooruit, maar een gezonde bodem geeft gezonde gewassen. Die zijn beter bestand tegen droogte, hevige regenval of plagen.”

Op weg naar opschaling in Nederland en Vlaanderen

Na de eerste succesvolle pilots wordt het project nu uitgebreid: zowel in Nederland als Vlaanderen zullen de landbouwers verder praktijkervaring opdoen. De ambitie is duidelijk: een robuuste regionale compostketen ontwikkelen die landbouw en natuur met elkaar verbindt. Voor Pieter staat één ding vast: “We moeten naar systemen die circulair en toekomstbestendig zijn. Boerderijcompostering is daar een belangrijk onderdeel van. Het is extra werk, maar het levert veel op. Voor de bodem, voor de oogst, en uiteindelijk voor de toekomst van onze landbouw in deze regio.”

Meer lezen over het composteringsproject? Kijk dan op ons participatieplatform.